Nga amafuta amakalu agakulu n’ebintu ebisookerwako, lignite efunye okufaayo okunene mu butale bw’omunda n’obw’ebweru mu myaka egiyise olw’eddagala lyayo ery’enjawulo n’enkozesa y’amakolero ey’enjawulo. Ekiwandiiko kino kijja kwekenneenya engeri za lignite n’omuwendo gwakyo ogw’okukozesa mu masoboza, eddagala n’ebirala okusinziira ku ndowooza y’obutonde bw’eddagala.
Linite kiva mu kikalu ekifunibwa mu kusengejja amanda okukaluba wansi{{0} {0} {0} Ekirungo kyakyo eky’eddagala kikwatagana nnyo n’embeera y’okufuyira embisi embisi n’obukalu. Ebitundu ebikulu ebya lignite mulimu kaboni atali mutebenkevu, ekintu ekiwunya, evvu n’obunnyogovu, nga mu bino kaboni anywevu y’akola ekitundu ekisinga obunene, ebiseera ebisinga wakati wa 70%-85%, waggulu nnyo okusinga amanda aga bulijjo. Omubisi gwa kaboni omungi ogukyukakyuka kiwa lignite omuwendo gwa kalori ogw’amaanyi, okutwalira awamu wakati wa 5500-7000 kcal/kg, ekigifuula ekifo ekirungi ennyo eky’amafuta.
Ebirungo ebikyukakyuka kye kintu ekirala ekikulu ekya lignite, ebiseera ebisinga wakati wa 8%-15%, wansi nnyo okusinga amanda aga bulijjo (20%-40%). Ekintu kino kifuula Lignite okuba n’omukka omutono ogufuluma nga gwokya ate nga gutassa butonde ku butonde. Okugatta ku ekyo, evvu eriri mu lignite lyawukana okusinziira ku bikozesebwa n’enkola, okutwalira awamu 6%-12%, era evvu eriri mu lignite ezimu ez’omutindo ogwa waggulu zisobola okufugibwa wansi wa 8%. Evvu eritali ddene liyamba okulongoosa enkozesa yaayo obulungi mu byuma, amakolero g’eddagala n’ennimiro endala.
Kinajjukirwa nti okutwalira awamu ebirimu ekibiriiti mu lignite biba wansi, ebiseera ebisinga wakati wa 0.3%-0.8%, ekisinga nnyo amanda ga sulfur aga waggulu. Ekintu kino kigifuula amafuta amalungi ennyo eri enkola z’amakolero nga okukuba empiso y’ekikoomi n’okukola ebyuma, era esobola bulungi okukendeeza ku buwuka obufuluma mu bbanga erya sulfur dioxide. Mu kiseera kye kimu, lignite erimu haidrojeni (nga 4%-6%) n’ebintu eby’enjawulo, egaba omusingi omukulu ogw’ebintu ebisookerwako eri amakolero g’eddagala ly’amanda.
Ku ddaala ly’okusaba, Lignite yeeyongedde okukula mu bwetaavu mu bitundu by’okukola kalisiyamu kalisiyamu, okusaanuusa ekirungo kya ferroalloy, n’amafuta amayonjo ag’abantu baabulijjo olw’evvu lyayo eri wansi, ekibiriiti ekitono, n’omuwendo gwa kalori nnyingi. Nga enkola z’okukuuma obutonde bw’ensi zinywezeddwa, obucaafu obw’amaanyi-amafuta ag’ennono gakyusibwa mpolampola ne lifuuka lignite, era akatale k’ensi yonna kayongedde nnyo okufaayo kwabwo.
Ekirungo ky’eddagala ekya lignite kigireeta enkizo bbiri ez’okukuuma obutonde bw’ensi n’okukola obulungi ennyo, era zikola omulimu omukulu ogweyongera mu kukyusa amaanyi n’okukulaakulanya amakolero aga langi ya kiragala.
